Aktualności:

Szkic historyczny wsi Chwiram (Quiram)

  Tzw. wieś kościelna, położona 5 km od Wałcza (dawniej Deutsch Krone), zlokalizowana na południe od jeziora zajmującego powierzchnię 10 hektarów. W przeszłości miejscowość podzielona na część szlachecką i królewską. Wieś należała do „Landu Böthin”, pierwszą wzmiankę można odnaleźć w księdze z roku 1337. Land zagospodarowali Templariusze. W 1361 r. 1/4 Chwiramu przeszła w ręce rodziny Thornów (Turnów) ze Strączna. W późniejszym czasie znaczna część wsi należała do wałeckiego starostwa. Do osady sprowadzono wówczas wielu rolników, odtąd w dokumentach miejscowość figuruje jako „królewska wieś Quiram”.

Kościół p.w. św. Michała Archanioła w miejscowości Chwiram (źródło: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/27877,chwiram-kosciol-.html).

  W 1789 r. folwark szlachecki znajdujący się w Chwiramie liczył „25 kominów”, rozparcelowano go w 1829 r. W 1801 r. wybudowano szachulcowy kościół katolicki, z tzw. muru pruskiego, w latach 1912-1913 świątynię zmodernizowano dobudowując wieżę. Kościół ewangelicki powstał pod koniec XIX w. W 1906 r. wybudowano spółdzielczą gorzelnię oraz fabrykę skrobi.
  Na początku lat trzydziestych XX w. Chwiram wchodził w skład gminy wiejskiej powiatu wałeckiego (Kreis Deutsch Krone). Po reformie administracyjnej 1 października 1938 r. region ten znalazł się w Prowincji Pomorskiej. Gmina zajmowała obszar 12,7 km² i liczyła tylko jedną miejscowość - Chwiram. Odnotowano 56 zamieszkałych domostw. W 1925 r. gminę zamieszkiwało 496 mieszkańców, w tym 252 mężczyzn (50,8%) i 244 kobiety (49,2%). Średnio w jednym zabudowaniu żyło 8-9 osób. Na 1 km² przypadało 39,1 mieszkańców. Ludność tworzyła 88 gospodarstw domowych. Wiadomo, iż w roku 1925 liczba wiernych wynosiła 197 osób wyznania protestanckiego (39,7%), natomiast katolickiego - 299 osób (60,3%).
  Na czele gminy stał naczelnik, wybierany raz na 6 lat (po 1930 r. urząd ten przemianowano na sołtysa). Wybierano również Radę Sołecką. Miejscowa policja podlegała Naczelnikowi Okręgu w Różewie (Rosenfelde). Zarządzaniem podatków zajmował się Urząd Skarbowy w Wałczu. Sąd Rejonowy i Sąd Pracy dla gminy Chwiram miał swoją siedzibę w Wałczu. Urząd Stanu Cywilnego znajdował się natomiast w Różewie.
  Zachowało się 27 wpisów z trzech pomorskich książek adresowych z danymi odnośnie gminy Chwiram. Odczytano 21 różnych nazwisk z okresu lat 1922-1937. Pochodzenie przodków z niniejszej miejscowości można ustalić m.in. za pomocą elektronicznej listy adresowej (Deutsch-Krone-L Postverteiler „Mailing-Liste”).

dr Przemysław Bartosik

PS. Szkic opracowano m.in. na podstawie informacji od p. Marka Pawlika. 

Dodano: 09-05-2017

Pionierzy wałeckiej palestry

  Tworzenie się polskiej adwokatury na terenie powiatu wałeckiego sięga czasów II wojny światowej. Wg prof. Tadeusza Gasztolda, w Nadarzycach od 1942 r. przebywali w Oflagu II D Grossborn polscy jeńcy wojenni, wśród których byli również adwokaci, sędziowie i osoby z wykształceniem prawniczym. W obozie działało Koło Prawników. Adwokaci uczestniczyli we wszystkich formach życia obozowego, działalności kulturalno-oświatowej, wydawaniu gazetek obozowych oraz popularyzacji wiedzy prawniczej.
  Zalążkiem struktur samorządu zawodowego na tzw. Ziemiach Odzyskanych była Izba Adwokacka w Gdańsku, powołana w dniu 17 października 1945 r. przez Ministra Sprawiedliwości Henryka Świątkowskiego, obejmująca swoim zasięgiem obszar od Elbląga po Szczecin. Podstawowym problemem adwokatury była w tym czasie sprawa wpisów na listę oraz prawidłowe rozmieszczenie adwokatów w terenie. Po kilka kancelarii adwokackich na omawianym terenie działało w tym czasie tylko w Koszalinie i Słupsku. W pozostałych miastach funkcjonowała najczęściej jedna kancelaria – także w Wałczu – gdzie działał Sąd Okręgowy. Łącznie na Pomorzu Środkowym funkcjonowało 26 kancelarii adwokackich.
  W 1946 r. jedyną kancelarię adwokacką w Wałczu prowadził Aleksander Sywulak. Rok później na listę adwokacką w Wałczu wpisano także Karola Szyperskiego. W 1948 r. listę adwokatów w Wałczu tworzyli już: Konstanty Bajsarowicz, Leonard Rodziewicz, Aleksander Sywulak, Jerzy Sobolewski i Karol Szyperski.
  Działalność wałeckich adwokatów nie ograniczała się tylko do pracy zawodowej. Działali oni również aktywnie w organizacjach społecznych, kulturalnych oraz uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów życia gospodarczego miasta. Istotną rolę w podnoszeniu wiedzy prawniczej spełniało Zrzeszenie Prawników Demokratów (od 1950 r. Zrzeszenie Prawników Polskich). W 1948 r. do koła ZPD w Wałczu należało 16 osób.
  Wykonując swoje obowiązki zawodowe, adwokaci bronili swoich klientów w sądach w sprawach cywilnych, karnych i politycznych. Podstawą prawną do oskarżania w sprawach politycznych był Kodeks Karny Wojska Polskiego z 23 września 1944 r. i Dekret Rady Ministrów z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie Odbudowy Państwa. Rozprawy odbywały się przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Szczecinie. Adwokatura nie mogła – siłą rzeczy – stać obok toczącej się ostrej walki politycznej, w której władze bezpieczeństwa stosując różnorodne formy przymusu, łamały zasady praworządności. W lipcu 1952 r. aresztowano m.in. członków antykomunistycznej organizacji z Wałcza – „Białe Orły”. Dziś wiadomo, że część organizacji była tworzona z inspiracji Służb Bezpieczeństwa, a aresztowania i procesy sądowe miały cechy prowokacji. Obrońcą „Białych Orłów” w procesie politycznym był adwokat Bronisław Wollak. Oskarżeni zostali skazani na kilkanaście lat więzienia.
  W 1953 r. została powołana Wojewódzka Rada Adwokacka w Koszalinie, skupiająca w 5 zespołach i 7 filiach 42 adwokatów i 5 aplikantów. W skład Zespołu Adwokackiego w Wałczu, utworzonego 3 października 1953 r., wchodzili: Jerzy Sobolewski – kierownik, Konstanty Bajraszewski, Aleksander Sywulak, Jan Włodek-Banko oraz Józef Zejda. Filia wałeckiego zespołu znajdowała się w Złotowie.
  W 1956 r. przeprowadzono wybory do Wojewódzkich Rad Narodowych. Powołano Zakładowy Komitet Frontu Jedności Narodu. W celu wyboru przedstawicieli do tego komitetu podzielono obszar Rady na 3 okręgi wyborcze: Koszalin z Białogardem, Szczecinek z Wałczem i Słupsk. Łącznie wybrano 10 przedstawicieli. Przewodniczącym zakładowego komitetu FJN został Józef Filipowski, członkami prezydium – Aleksander Frucht i Władysław Świątek. W 1958 r. z listy FJN do Miejskiej Rady Narodowej w Wałczu dostał się Jan Włodek-Banko, natomiast w 1959 r. przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Rady Adwokackiej w Koszalinie, wybranym przez Zgromadzenie Izby został Jerzy Sobolewski. W 1955 r. na jednego adwokata przypadało średnio w roku ponad 21 spraw. Najlepsze wyniki finansowe uzyskał w tamtym roku zespół adwokacki w Słupsku (234.998 zł), najgorsze zespół wałecki (42.606 zł). W 1965 r. działał w mieście trzyosobowy zespół. W 1969 r. adwokatami w Wałczu byli Chrystian Jurek, Jerzy Sąchocki i Jan Włodek-Banko. W latach 70. adwokatura koszalińska zaangażowała się w działalność Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Koszalinie. W Wałczu do powołanych delegatur OKBZH włączyli się Jan Włodek-Banko i Jerzy Sąchocki. W 1974 r. zapoczątkowano obchody XXX-lecia PRL, co spowodowało spadek spraw wpływających do zespołów z uwagi na rocznicową amnestię. 

Budynek Sądu Rejonowego w Wałczu - wygląd współczesny (źródło: http://pojezierze.com.pl).

  14 czerwca 1975 r. Naczelna Rada Adwokacka przyjęła uchwałę w sprawie dostosowania struktury samorządowej adwokatury do nowego podziału administracyjnego państwa. Zespół adwokacki w Wałczu z 3 adwokatami i 1 aplikantem oraz dyżurny punkt pomocy prawnej w Złotowie podporządkowane zostały oddziałowi poznańskiemu.
  Lata dziewięćdziesiąte były okresem gwałtownych przemian polityczno-ustrojowych w Polsce. Upadek socjalizmu i powrót do gospodarki rynkowej stworzył nieznane warunki funkcjonowania ustroju parlamentarnego. Przeprowadzone reformy spowodowały poważne przemiany społeczne, postawiły również przed wałecką adwokaturą nowe zadania.

dr Przemysław Bartosik

PS. Adwokat Jan Włodek-Banko był rozpracowywany przez wałecką Służbę Bezpieczeństwa w ramach sprawy obiektowej o kryptonimie „Zaginiony”. Donosił Tajny Współpracownik o pseudonimie „Andrzej”. Ale to już zupełnie inna historia…

Dodano: 08-05-2017

Wał Pomorski

  Ukazała się książka autorstwa Waldemara Pawlaka pt. "Fortyfikacje środkowoeuropejskie. Wał Pomorski. Z GPS po bunkrach". Opracowanie liczące 210 stron skierowane jest m.in. do wytrawnych znawców turystyki militarnej.

Dodano: 08-05-2017

Kryminalna Noc Muzeów

Dodano: 07-05-2017

Urząd Rejonowy w Wałczu w latach 1990-1997

  W 1975 r. przeprowadzono kolejną reformę administracyjną państwa. Utworzono dwustopniowy podział władzy terenowej (województwo i gmina), zlikwidowano powiaty. Teren powiatu wałeckiego wszedł w skład nowo powstałego województwa pilskiego. Kompetencje dawnego powiatu zostały rozdzielone między gminy oraz miasta będące dawniej siedzibą powiatu oraz województwa. Reformy rozpoczęte w roku 1989 miały na celu odbudowanie terenowych struktur administracyjnych oraz społecznych w ich naturalnym kształcie. Podstawowe akty, wraz ze zmianą Konstytucji, zostały opracowane i przyjęte 18 stycznia 1989 roku przez Senat jako inicjatywa ustawodawcza. Sejm uchwalił je 8 marca 1990 r., przyjmując w tym dniu również nowelizację Konstytucji, stwierdzającą, że „Rzeczpospolita Polska gwarantuje udział samorządu terytorialnego w sprawowaniu władzy”, oraz wprowadzając cały nowy rozdział poświęcony samorządowi. Istotą wprowadzanej reformy miało być utworzenie władz lokalnych nie tylko demokratycznie wybieranych, ale zdolnych również do samodzielnego realizowania ustawowo określonych zadań.
  Urząd Rejonowy w Wałczu powołano w 1990 r. jako agendę Urzędu Wojewódzkiego w Pile. Kierownikami rejonu byli: Adam Bryl (lata 1990-1992), Edmund Hrywniak (1992-1996), Janusz Różański (1996-1998) i Stefania Lemańska (1998). Rejon obejmował tereny dawnego powiatu wałeckiego, bez gminy Szydłowo (włączonej do rejonu Piła) oraz miasta i gminy Jastrowie (włączonego do rejonu Złotów).
  Dnia 27 sierpnia 1990 r. wojewoda pilski nadał Urzędowi Rejonowemu w Wałczu statut. W skład Urzędu Rejonowego wchodziły następujące jednostki: Oddział Organizacyjny, Oddział Ochrony Środowiska, Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami, Oddział Gospodarki Przestrzennej, Oddział Komunikacji, Oddział Ogólny oraz Rejonowe Biuro Pracy.
  Do zakresu działania Oddziału Organizacyjnego należały sprawy: organizacji i funkcjonowania urzędu, obsługi prawnej, obsługi budżetowej i gospodarczej, pracownicze i kadrowe, współdziałania z organami samorządu terytorialnego. Oddział Ochrony Środowiska zajmował się ochroną zieleni w zakresie nakreślonym ustawą o kształtowaniu i ochronie środowiska, ochroną przed powodzią, zwalczaniem zaraźliwych chorób zwierzęcych, badaniem zwierząt rzeźnych i mięsa, zakładami leczniczymi dla zwierząt, odszkodowaniami w związku z prowadzonymi robotami geologicznymi, tworzeniem spółek wodnych oraz ustalaniem zasad ich funkcjonowania, rybactwem śródlądowym. Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami prowadził ewidencję gruntów, budynków i klasyfikacji gleboznawczej gruntów, gospodarkę gruntami w zakresie mienia Skarbu Państwa, organizację ochrony i rekultywacji, przeprowadzał rozgraniczenia i podział nieruchomości. Oddział Gospodarki Przestrzennej prowadził nadzór urbanistyczno-budowlany oraz techniczno-budowlany. Do zakresu działania Oddziału Komunikacji należały sprawy wykonywania zadań związanych z wydawaniem i cofaniem uprawnień do kierowania pojazdami, wykorzystywania dróg w sposób szczególny na obszarze rejonu, rejestracji i ewidencji pojazdów, współdziałania z policją w zakresie poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz wprowadzania obowiązkowych świadczeń przewozowych. Oddział Ogólny zajmował się powszechnym obowiązkiem obrony, zaopatrzeniem inwalidów wojennych i wojskowych, zmianami imion i nazwisk, przygotowaniem dokumentów do nadania obywatelstwa polskiego, ochroną przeciwpożarową oraz zwalczaniem gruźlicy. Do obowiązków Rejonowego Biura Pracy należało: prowadzenie rejestru bezrobotnych i poszukujących pracy, współdziałanie z zakładami pracy w celu gromadzenia ofert pracy, prowadzenie pośrednictwa pracy, organizowanie przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania bezrobotnych, inicjowanie tworzenia dodatkowych miejsc pracy w zakładach pracy oraz udzielania na ten cel pożyczek, inicjowanie i organizowanie prac interwencyjnych, przyznawanie i wypłacanie zasiłków szkoleniowych i dla bezrobotnych, prowadzenie właściwej, zgodnej z prawem budżetowym gospodarki funduszem pracy, wydawanie decyzji w sprawie świadczeń z funduszu pracy oraz udzielanie pożyczek dla bezrobotnych na prowadzenie działalności gospodarczej.

Kalendarium wydarzeń (wybrane zagadnienia)

• 21 stycznia 1991 roku przedmiotem narady kierownika urzędu z kierownikami oddziałów były zadania na 1991 rok. W sprawach bieżących kierownik urzędu wraz z zastępcą poinformowali o obowiązku stałego nadzoru kierowników oddziałów nad dyscypliną pracy. Ustalono, iż pracownicy wychodzący w sprawach prywatnych winni wychodzić od rana do godz. 10. Godziny te miały podlegać odpracowaniu i rozliczeniu przez kierownika oddziału. Wspomniano również o systematycznym egzekwowaniu dbałości o sprzęt i powierzone mienie, ładzie i porządku na stanowiskach oraz o przestrzeganiu tajemnicy państwowej i służbowej. Kierowników oddziałów zobowiązano do gromadzenia materiałów archiwalnych w oddziałach do czasu zorganizowania zakładowego archiwum.
• 28 czerwca 1991 roku kierownik Urzędu Rejonowego w Wałczu Edmund Hrywniak dokonał rozliczenia ustaleń podjętych na poprzednich naradach. Zobowiązał wszystkich kierowników oddziałów do dalszego właściwego egzekwowania dyscypliny, ładu, porządku, przestrzegania tajemnicy państwowej i służbowej, oszczędności środków i materiałów oraz zadań statutowych i programowych.
• Na spotkaniu w dniu 11 stycznia 1992 roku dyskutowano nad ograniczeniem wydatków budżetowych. Wprowadzono „cięcia” polegające m.in. na pisaniu dwustronnym pism, ograniczeniu do minimum wykorzystanie samochodu służbowego oraz wyłączaniu punktów świetlnych na korytarzach.
• 28 stycznia 1993 roku na naradzie kwartalnej rozmawiano m.in. o naprawie maszyn z Oddziału Geodezji i Komunikacji. Zgłoszono potrzebę prenumeraty „Przeglądu Budowlanego”. Dnia 9 lipca 1993 r. tematem narady było podsumowanie realizacji zadań za I półrocze 1993 roku oraz uzupełnienie zadań na okres II półrocza. Kierownik Edmund Hrywniak stwierdził, iż nie było wpływu skarg i wniosków na działalność urzędu. Nie wykazano również w wyniku kontroli wewnętrznej nieprawidłowości w tym zakresie. Dnia 29 grudnia 1993 r. dyskutowano natomiast o planowanym remoncie urzędu oraz oszczędnym korzystaniu z telefonów, ze względu na wysokie rachunki.
• 29 grudnia 1994 r. dokonano podsumowania poprzedniego roku. Z dniem 1 stycznia do urzędu przekazano księgowość oraz całą działalność składnicy geodezyjno-kartograficznej. 25 lutego 1995 roku tematem narady były m.in. przepisy o zatrudnianiu pracowników w ramach prac interwencyjnych. Tradycyjnie rozmawiano o ograniczeniu wydatków na energię elektryczną, rozmowy telefoniczne oraz zakupu materiałów kancelaryjnych.
• 28 grudnia 1995 roku ze względu na stan zdrowia rezygnację z funkcji kierownika Urzędu Rejonowego w Wałczu złożył Edmund Hrywniak. Kierownictwo Urzędu Rejonowego przejął dotychczasowy zastępca Zdzisław Niemyński.
• 13 marca 1996 roku przedmiotem narady były m.in. następujące wytyczne i zalecenia: zatrudnienie Radcy Prawnego, propozycje w zakresie przyjmowania interesantów, zwiększenie kontaktów z branżowym Dyrektorem Wydziału Urzędu Wojewódzkiego w Pile w celu doskonalenia stylu pracy, działania i konsultacji spraw oraz kontynuowanie szkolenia pracowników w zakresie przepisów prawnych. Dnia 30 września 1996 r. tematem kolejnej narady Kierownictwa Urzędu Rejonowego w Wałczu był znowelizowany Kodeks Pracy, który w swych postanowieniach zawierał ok. 200 zmian. W sprawach bieżących wskazano na zakupienie 10 sztuk okularów ochronnych dla pracowników pracujących przy komputerach, urealnienie atestów gaśnic będących na wyposażeniu budynku urzędu, zainstalowanie wentylatorów oraz położeniu glazury w wc.
• O remoncie pomieszczeń biurowych w urzędzie dyskutowano w dniu 24 listopada 1997 roku. Wskazano na odnowienie klatki schodowej, jak czytamy w protokole – „jest naszą wizytówką, a jest bardzo zniszczona i brudna. W miarę mocy przerobowych i możliwości finansowych zadanie to musi być wykonane”. Zaproponowano również pozostawienie środków na upominki z okazji Dnia Kobiet. 30 grudnia 1997 roku podsumowano tradycyjnie zadania realizowane przez urząd w minionym roku. 

dr Przemysław Bartosik

Dodano: 04-05-2017

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  
19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  
35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  
51  52  53  54  55  56  57  58  59  60  61  62  63  64  65  66  
  Program działania  |   Struktura  |   Kontakt  
Copyright © RTHZW - WAŁCZ 2008-2018
Projekt i wykonanie: